دانستنیها، مقالات علمی

از شیشه چه می دانید؟

   نویسنده: دکتر حسین نجمی

   متخصص اعصاب و روان و ترک اعتیاد                                                                                                                                   

 در شماره گذشته در خصوص ماده روانگردان شیشه، شکل ظاهری، نام های متداول، فرمول شیمیایی، روش مصرف و عوارض مصرف آن مطالبی ارائه نمودیم و در مورد تأثیرات فیزیکی و رفتاری مصرف شیشه در بدن توضیحاتی دادیم. در این شماره پیرامون تأثیرات مصرف شیشه بر عملکرد دستگاههای مختلف بدن و علائم ترک و درمان آن بیشتر صحبت کنیم.

انرژی زایی

انرژی زایی شیشه، کاذب و بسیار خطرناک است. فرد پس از مصرف تا حدود ۷۲ ساعت به شدت بی خواب می شود و نیاز بدن به انرژی به حدی افزایش می یابد که ممکن است بافت های حیاتی، به خصوص کبد و کلیه ها آسیب ببینند.

تأثیر بر رفتار جنسی

استفاده از کریستال معمولا نیاز و فعالیت جنسی فرد را به طور غیر عادی افزایش می دهد و به همراه دیگر تأثیرات استعمال این ماده ممکن است فرد را به قدری بی توجه و از خود بی خود کند که شخص در فعالیت های جنسی افراط نمایدکه قطعا آسیب های غیر قابل جبرانی در پی خواهد داشت و امکان ابتلا به ویروس HIV (ایدز) و دیگر بیماری های مقاربتی افزایش می یابد. اما برخی از متخصصان، افزایش میل جنسی به واسطه مصرف شیشه افزایش نمی یابد و فقط کنترل فرد بر رفتارهای جنسی دچار اختلال می شود و به همین دلیل امکان دارد به رفتارهای جنسی پرخطر دست بزند.

مسمومیت و اووردوز

دوز بالای کریستال می تواند موجب آسیب مهلک قلبی و مغزی و در نهایت مرگ شود. نشانه های مصرف بیش از  حد و مسمومیت این ماده عبارتند از: از دست دادن هشیاری و اغما، تنفس سریع، تشنج و انقباضات عضلانی غیر قابل کنترل، گرمای بیش از حد بدن، ضربان قلب سریع یا نامنظم، درد قفسه سینه. خظر اورودوز با مت آمفتامین در افرادی که چند ماده را همزمان مصرف می کنند، به شدت افزایش می یابد؛ به خصوص ترکیب مت آمفتامین با الکل، اکستازی یا ویاگرا خطرناک است.

تأثیر مصرف شیشه بر مغز

اثر تحریکی شیشه بر مغز بسیار شدید است. این ماده با بالابردن غلظت نوروترنسمیترهای سیستم اعصاب مرکزی به ویژه دوپامین، مغز را تحریک می کند. مت آمفتامین یک محرک سایکوموتور بسیار قوی است و شیشه به قدری قوی است که حتی پس ار فرو نشستن فلاش اولیه، مغز را در حالت آماده باش نگاه می دارد. پس از حدود ۱۲ ساعت مغز از دوپامین تخلیه شده و اگر شخص دوباره شیشه استفاده نکند، دچار افسردگی وحشتناکی می شود. شیشه تأثیرات نوروتوکسیکی هم دارد و سلول های مغزی ترشح کننده دوپامین و سروتونین را تخریب می کند. بنابراین با گذشت زمان، مقدار دوپامین مغز کاهش می یابد و حالتی شبیه بیماری پارکینسون ایجاد می شود. آسیب مغزی ایجادشده توسط مت مشابه تغییرات ایجادشده در آلزایمر، سکته مغزی و صرع است.

وابستگی

شیشه ماده ای است که وابستگی روانی آن بیشتر از وابستگی  جسمانی است. بلافاصله بعد از مصرف حالتی در فرد ایجاد می شود که به سرعت وابستگی پیدا می کند و مجبور است هر روز مقدار مصرف را بیشتر کند. بسیاری از افرادی که کریستال مصرف می کنند، این ماده را وابسته کننده می دانند. مصرف کنندگان در ابتدا تشویق می شوند کمی از این ماده را همراه داشته باشند تا در مواقع ناگهانی به دادشان برسد. با توجه به ماهیت وابسته کنندگی این ماده، فرد از لحاظ روانی و فیزیکی به راحتی به آن وابسته می شود. مصرف کنندگان این ماده در ابتدای مصرف گاه تا ۷۲ ساعت حتی یک دقیقه هم نمی خوابند. دراین مدت توهم شدید و خیره شدن به یک نقطه خاص برای چندین ساعت و همین طور رفتارهای بی پروا، از حالات نشئگی این ماده است. یکی از مصرف کنندگان شیشه پس از مصرف با توجه به توهم شدید، به تصور پرواز، خود را از پنجره ساختمان چند طبقه به پایین پرتاب کرد. پس از آنکه اثر این ماده از بین رفت، شخص طوری احساس خستگی و کوفتگی می کند که معمولا حدود ۴۸ ساعت به طور پیوسته می خوابد و پس از بیداری دچار سردردهای شدید، بی قراری، لرزش و حرکات غیر عادی اعضاء بدن (مثل دست و سر) می شود. ممکن است افراد برای از بین بردن این حالت دوباره مصرف کنند که دراین صورت مانند سایر مواد، اعتیاد آغاز می شود و پس از مدتی مصرف کننده شیشه به آن وابسته می شود.

مراحل وابستگی روانی به شیشه

در فاز اولیه، شیشه تنها یک محرک بسیار قوی است که اثرات آن شامل رفع خستگی، احساس شادابی، سرخوشی و … می باشد و در مراحل بعدی شخص دچار توهم بسیار شدید می شود. اغلب مصرف کنندگان این ماده، در ماههای اول مصرف، اثرات توهم زایی بسیار کمی را تجربه کرده اند و فاز اغلب آنها لذت بردن بسیار زیاد، داشتن سطح بالای انرژی، خلاقیت و تمرکز فراوان و … بوده است؛ ولی پس از گذشت مدتی از مصرف، تمامی این مسائل از کنترل فرد خارج می شود؛ تا جایی که احساس می کند دیگر بدون مصرف شیشه قادر به انجام هیچ فعالیتی نیست. در این مرحله است که فشارهای روانی بسیار شدیدی به شخص وارد می شود. از این پس دیگر سپری کردن هر ثانیه از زندگی بدون مصرف شیشه برای او کابوسی بزرگ خواهد بود؛ به طوری که حتی نمی خواهد حرف بزند و راه برود! پس ناچار مصرف می کند و هر چه زمان می گذرد تحملش در برابر مواد بیشتر شده و به ناچار مصرف بیشتر می شود و هر چه مصرف بیشتر شود، اثرات ثانویه نیز واضح تر بروز می کنند، فرد فوق العاده بدبین می شود، سوءظن جنون آمیز به سراغش می آید و از کاه کوه می سازد؛ به راحتی از کوره در می رود و در تمام مدت احساس می کند از سوی منبعی ناشناس کنترل می شود. او کم کم به بیمار روانی تبدیل می شود که لحظه ای بسیار مهربان، منطقی و آرام است و آنی دیگر خشونت به معنای واقعی در او موج می زند. در اغلب مسائل خود را صاحبنظر می داند و به اظهار نظر می پردازد. ممکن است صبح در مورد مسأله ای نظری کاملا مثبت داشته و آن را درحد یقین پذیرفته باشد، ولی بعدازظهر همان روز با شدت هر چه بیشتر آن را رد کند و نظری متناقض ارائه دهد.

علائم ترک

پس از ترک شیشه فرد دچار نوعی ناتوانی و درماندگی و اختلال درالگوی خواب و کابوس های شبانه  می شود؛ تا جایی که توانایی انجام کارهای روزمره او مختل می گردد. اما با مراجعه به پزشک متخصص می توان به مرور زمان بر این حالات غلبه کرد. افرادی که به یکباره استعمال کریستال را قطع می کنند، دچار علائم زیر می شوند: افسردگی، بی علاقگی به زندگی، خواب طولانی، بهم ریختگی روحی، کم آوردن انرژی، سراسیمگی، توانایی محدود در دستیابی به لذت ها و اضطراب. افرادی که کریستال مصرف می کنند، می گویندکه نوع افسردگی بعد از مصرف این مخدر مانند دیگر داروها نیست؛ بلکه نوعی ناتوانی و درماندگی و احتلال در الگوی خواب بر آنها حادث می شود؛ تا جایی که توانایی انجام وظایف و کارهای روزمره خود را ندارند.

درمان

متخصصان درمانگر اعتیاد معتقدند داروی خاصی برای درمان اعتیاد به شیشه وجود ندارد و داروهایی که تحویز می شود، تنها به کاهش علائم ناراحت کننده بیمار کمک می کند. نکته اساسی این است که برای درمان اعتیاد به مواد مخدری که مرفین دارند(مثل تریاک، کراک و هروئین) داروهایی مثل متادون و به ویژه نورفین تجویز می شود، اما برای شیشه داروی خاصی وجود ندارد و داروهایی که استفاده می شود داروهای کمکی از جمله ضد اضطراب و ضد افسردگی هاست که این داروها در کاهش علائم بیمار موثرند. به هر حال، درمان عوارض اعتیاد به شیشه به مدت، نوع و روش مصرف و نوع علائم بستگی دراد که مشخص می کند فرد نیاز به بستری شدن یا درمان سرپایی دارد. بعد از درمان اختلالات روانپزشکی، بیمار باید به وسیله روانپزشک خبره مورد بررسی و روان درمانی قرار گیرد و به دنبال آن یا هم زمان، آموزش خانواده، آموزش مهارت های زندگی و پیشگیری از بازگشت و رفتار درمانی برنامه ریزی شود.